Najważniejsze w skrócie
- Tlenek etylenu w przyprawach prowadzi do wycofań z rynku, bo w UE nie wolno stosować go do żywności, a limit jego pozostałości w przyprawach wynosi 0,1 mg/kg.
- Unijna definicja pozostałości tlenku etylenu obejmuje sumę tlenku etylenu i 2-chloroetanolu w przeliczeniu na tlenek etylenu. Dlatego badanie samego tlenku etylenu może nie wykazać przekroczenia limitu.
- Według zestawienia z przeglądarki RASFF Window liczba powiadomień o tlenku etylenu lub 2-chloroetanolu spadła z 444 w 2021 roku do 27 w 2025 roku.
- W latach 2025 i 2026 powiadomienia RASFF o tlenku etylenu dotyczą głównie przypraw, ziół i suplementów, a najczęstszym krajem pochodzenia nadal są Indie.
- Fumigacja fosforowodorem niszczy owady w przyprawach, ale nie obniża liczby drobnoustrojów. Nie zastąpi więc tlenku etylenu, którego dostawcy używają przeciw Salmonelli.
Przyprawy z tlenkiem etylenu są wycofywane z rynku, bo w Unii Europejskiej nie wolno stosować tej substancji do żywności. Limit jej pozostałości w przyprawach wynosi 0,1 mg/kg, czyli tyle, ile laboratorium potrafi wiarygodnie oznaczyć. W 2021 roku unijni koordynatorzy kryzysowi uznali, że dla produktów ze skażonym składnikiem nie da się wyznaczyć bezpiecznego poziomu narażenia. Dlatego z rynku znikały przyprawy i sezam, a razem z nimi lody, pieczywo i gotowe dania, w których skażony składnik był tylko częścią receptury. Problem przycichł, ale nie zniknął. W 2025 i 2026 roku wciąż pojawiają się powiadomienia, tym razem głównie o przyprawach, ziołach i suplementach.
Skąd tlenek etylenu w przyprawach i sezamie
Poza Unią tlenkiem etylenu gazuje się przyprawy, sezam i susze, aby obniżyć liczbę drobnoustrojów, przede wszystkim Salmonelli. To zabieg mikrobiologiczny, a nie ochrona przed owadami. W Unii zakazano go jako środka ochrony roślin w 1986 r. Ostatni wyjątek, dla suszonych ziół i przypraw, wygasł najpóźniej z końcem 1990 r. W innych krajach, między innymi w Stanach Zjednoczonych, nadal używa się go do przypraw. Surowiec zgazowany legalnie w kraju pochodzenia jest więc w Polsce niezgodny z prawem, jeśli pozostałości przekraczają unijny limit.
Tlenek etylenu jest lotny i szybko reaguje z chlorkami w produkcie. Powstaje wtedy 2-chloroetanol, który zostaje w nim na długo. Dlatego unijna definicja pozostałości obejmuje oba związki: wynik to suma tlenku etylenu i 2-chloroetanolu przeliczonego na tlenek etylenu. Laboratorium, które oznacza sam tlenek etylenu, może pokazać wynik czysty dla partii, która nie spełnia limitu.
Co pokazują powiadomienia RASFF
Pierwsze powiadomienia o sezamie z Indii przyszły we wrześniu 2020 r. Zgłosiła je Belgia po badaniach własnych firm. Poniżej znajdziesz liczbę powiadomień w unijnym systemie RASFF, w których tytule pojawia się tlenek etylenu albo 2-chloroetanol, według naszego zestawienia z publicznej przeglądarki RASFF Window (stan na 19 września 2026 r.; powiadomienia opisane w innym języku mogły się nie zmieścić w zestawieniu).
| Rok | Powiadomienia |
|---|---|
| 2020 (od września) | 362 |
| 2021 | 444 |
| 2022 | 175 |
| 2023 | 55 |
| 2024 | 35 |
| 2025 | 27 |
| 2026 (do połowy września) | 14 |
Od września 2020 do kwietnia 2021 r. było ponad 500 powiadomień, z czego ok. 460 dotyczyło sezamu. W latach 2025 i 2026 obraz jest inny: kumin, kolendra, imbir, cynamon, garam masala, kardamon, rumianek, także ekologiczny, ekstrakty roślinne i suplementy. Najczęstszym krajem pochodzenia pozostają Indie, ale pojawiają się też Chiny, Stany Zjednoczone, Gruzja, Turcja i Pakistan. Polskie służby zgłosiły w tym czasie 24 powiadomienia, między innymi o sezamie, dodatkach do lodów i serów, gumie ksantanowej i zupach instant. Jeśli kupujesz przyprawy, zioła i surowce do suplementów spoza Unii, nadal masz to ryzyko w swoim łańcuchu dostaw.
Dlaczego wycofywano całe produkty ze skażonym składnikiem
Tlenek etylenu jest w UE sklasyfikowany jako rakotwórczy, mutagenny i działający szkodliwie na rozrodczość. Dla takiej substancji unijni oceniający nie wyznaczają bezpiecznej dawki, więc kontrola opiera się na granicy oznaczalności. W lipcu 2021 r. koordynatorzy kryzysowi Komisji i państw członkowskich uzgodnili, że dla produktów zawierających dodatek E410 skażony tlenkiem etylenu powyżej 0,1 mg/kg nie da się określić bezpiecznego poziomu narażenia. Przedsiębiorcy mają wycofać te produkty z rynku i od konsumentów (Komisja Europejska, incydent z tlenkiem etylenu w dodatku do żywności). Stężenie w lodach czy w serze nie miało przy tym znaczenia. Liczyło się to, że użyto skażonego składnika. Część państw uznała to za nieproporcjonalne, ale takie podejście przyjęto w całej Unii. Opis działań w Polsce zebrał Główny Inspektorat Sanitarny.
Potem przyszły przepisy. Od 25 października 2020 r. sezam z Indii był badany na granicy w połowie przesyłek (rozporządzenie wykonawcze (UE) 2020/1540). Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/2246 dodało do list wzmożonych kontroli kolejne produkty, między innymi przyprawy z Indii, gumę ksantanową z Chin i suplementy z roślinami, z obowiązkiem urzędowego świadectwa badań. Listy w rozporządzeniu (UE) 2019/1793 zmieniają się kilka razy w roku, więc przed zamówieniem sprawdź aktualny załącznik dla swojego surowca i kraju. Od 1 września 2022 r. rozporządzenie (UE) 2022/1396 zakazuje sterylizacji dodatków do żywności tlenkiem etylenu i ustala dla nich limit 0,1 mg/kg.
Limity, z którymi porównuje się wynik
| Produkt | Najwyższy dopuszczalny poziom (mg/kg) |
|---|---|
| Przyprawy: nasiona, owoce, kora, korzenie, pąki, szafran, gałka | 0,1 |
| Herbata, zioła do naparów, kawa, kakao | 0,1 |
| Sezam i inne nasiona oleiste | 0,05 |
| Zboża | 0,02 |
| Dodatki do żywności | 0,1 |
Limity dla żywności pochodzą z rozporządzenia (UE) 2015/868 i są w bazie pestycydów UE. Wszystkie leżą na granicy oznaczalności. Dla produktu złożonego, na przykład mieszanki przypraw z solą albo sosu, ocenia się zgodność składników, więc sam wynik produktu gotowego nie zamyka sprawy.
Co zrobić jako importer albo producent
- Oceń ryzyko surowców. Na górze listy są przyprawy mielone i ich mieszanki, zioła i herbaty ziołowe, sezam, susze i ekstrakty do suplementów oraz dodatki: gumy, zagęstniki, nośniki. Liczy się kraj pochodzenia, ale w powiadomieniach są też towary z USA i przeładowane w Unii.
- Zapisz w specyfikacji zakaz stosowania tlenku etylenu i obowiązek podania metody redukcji drobnoustrojów. Legalne w UE są obróbka parą wodną i napromieniowanie suszonych ziół i przypraw do średniej dawki 10 kGy (dyrektywa 1999/3/WE), z oznakowaniem produktu jako napromieniowanego.
- Wymagaj wyniku z akredytowanego laboratorium, w którym oznaczono oba związki i podano sumę wyrażoną jako tlenek etylenu. Certyfikat dostawcy bez 2-chloroetanolu nie odpowiada na pytanie, czy partia spełnia limit.
- Badaj według ryzyka, a nie raz na rok. Sprawdzaj każdą partię od nowego dostawcy i z krajów z powiadomieniami. Partie od sprawdzonych dostawców z historią wyników możesz badać rzadziej. Zachowuj próbki archiwalne z każdej dostawy.
- Sprawdzaj świadectwa fumigacji dołączone do towaru. Tlenek etylenu wpisany jako fumigant to sygnał, że partia najpewniej przekroczy limit.
- Miej gotową procedurę. Jeśli wynik przekracza limit, partia nie może trafić do obrotu. Jeśli już jest na rynku, rozporządzenie (WE) nr 178/2002 w art. 19 zobowiązuje przedsiębiorcę do wycofania żywności, która nie spełnia wymagań bezpieczeństwa, i do poinformowania właściwych organów, w Polsce Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Jedno zastrzeżenie. Z literatury wynika, że 2-chloroetanol może czasem powstawać z innych źródeł niż gazowanie, na przykład w kontakcie z wodą chlorowaną. Unijna definicja pozostałości tego nie rozróżnia, więc taki argument dostawcy nie zmieni oceny partii. Dobrze go jednak znać, gdy wynik jest tuż nad limitem i trzeba ustalić przyczynę z dostawcą.
Gdzie fumigacja fosforowodorem pomaga, a gdzie nie
Fumigacja fosforowodorem jest legalna dla przypraw i ziół w Unii, a jej pozostałości w przyprawach nie mogą przekroczyć 0,02 mg/kg. Niszczy owady we wszystkich stadiach, na przykład żywiaka chlebowca w papryce czy kuminie. Nie obniża jednak liczby drobnoustrojów, więc nie zastąpi tlenku etylenu tam, gdzie dostawca używał go przeciw Salmonelli. Różnice między tymi dwoma gazami znajdziesz w artykule fosforowodór a tlenek etylenu. Gdy problemem są owady w partii przypraw albo ziół, gazujemy ją w komorach fumigacyjnych w Rzezawie, a wynik pomiaru przed wydaniem wpisujemy do protokołu.
