Najważniejsze w skrócie
- Strąkowiec fasolowy (Acanthoscelides obtectus) to brunatny chrząszcz o długości do 4 mm. Jego larwy rozwijają się w nasionach fasoli i zostawiają w nich okrągłe otwory.
- Strąkowiec fasolowy atakuje fasolę już na polu, a rozwój kończy w magazynie. Powyżej 12 stopni daje do 8 pokoleń w roku i przechodzi na sąsiednie partie.
- Strąkowiec grochowy (Bruchus pisorum) ma jedno pokolenie w roku i rozmnaża się tylko w polu. W magazynie nie zasiedla ponownie suchego grochu.
- Przy przyjęciu dostawy nie zobaczysz świeżo zasiedlonych nasion fasoli i grochu. Dlatego próbkę trzyma się kilka tygodni w temperaturze pokojowej albo przecina nasiona i ogląda pod lupą.
- MIXTUM gazuje partie fasoli porażone przez strąkowiec fasolowy w komorze fumigacyjnej w Rzezawie albo na miejscu w magazynie. Gaz dociera do larw i poczwarek ukrytych w środku nasion.
Strąkowiec fasolowy atakuje fasolę już na polu, a rozwój kończy w magazynie. Dlatego partia, która przy zbiorze wygląda dobrze, po kilku tygodniach może być podziurawiona. Strąkowcem nazywa się kilka gatunków chrząszczy, których larwy rozwijają się w nasionach roślin strączkowych. W polskich magazynach znaczenie mają dwa gatunki: strąkowiec fasolowy (Acanthoscelides obtectus) i strąkowiec grochowy (Bruchus pisorum). Oba zostawiają w nasionach okrągłe otwory, ale mają inną biologię. Strąkowiec fasolowy rozmnaża się w magazynie i w cieple daje do 8 pokoleń w roku. Jedna zasiedlona partia może więc zniszczyć sąsiednie. Strąkowiec grochowy ma jedno pokolenie w roku i rozmnaża się tylko w polu. Do magazynu trafia jako larwa w nasieniu i tam kończy rozwój, ale suchego grochu ponownie nie zasiedla. Od tej różnicy zależy, co robisz z partią.
Dwa gatunki, dwa cykle życia
| Cecha | Strąkowiec fasolowy | Strąkowiec grochowy |
|---|---|---|
| Wygląd | do 4 mm, brunatny, pokryty jasnymi włoskami, końce pokryw czerwonawe | 4 do 5 mm, czarny, z szarobrązowymi włoskami i białymi plamkami na pokrywach |
| Gdzie składa jaja | w polu na nasionach w dojrzewających strąkach, w magazynie bezpośrednio na suchych nasionach | tylko w polu, pojedynczo na formujących się strąkach po kwitnieniu |
| Larwy w nasieniu | kilka w jednym nasieniu | zwykle jedna |
| Pokolenia | jedno w polu, w magazynie powyżej 12 stopni do 8 w roku | jedno w roku |
| Rozród w magazynie | tak, na nieuszkodzonych sąsiednich nasionach | nie |
| Zimowanie | w magazynie; w polu nie stwierdzono | chrząszcze w przechowywanych nasionach albo poza nimi |
Jak rozpoznać porażone nasiona
- Okienko w łupinie. Przed przepoczwarczeniem larwa wygryza komorę tuż pod łupiną i zostawia cienką warstwę. Prześwituje ona jako okrągła plamka. Dorosły chrząszcz wychodzi przez to okienko i zostawia równy, okrągły otwór.
- W fasoli widać kilka otworów w jednym nasieniu, mączkę w środku, a przy silnym zasiedleniu także wydrążone nasiona.
- W grochu widać niewielki, ciemniejszy punkt w miejscu, w którym młoda larwa weszła do nasienia jeszcze w polu. Widać go także w dojrzałym, suchym nasieniu.
- Żywe chrząszcze pojawiają się w opakowaniach i na ścianach magazynu. Przy fasoli dzieje się to przez cały rok w cieple, a przy grochu jesienią i wiosną, gdy chrząszcze opuszczają nasiona.
Co ta różnica zmienia w magazynie
Przy strąkowcu fasolowym magazyn staje się miejscem rozrodu. Chrząszcze nie odżywiają się, żyją około dwóch tygodni i od razu składają jaja na sąsiednich, nieuszkodzonych nasionach. Rozwój larwy trwa 2 do 7 tygodni, zależnie od temperatury. W ogrzewanym magazynie pokolenia nakładają się więc na siebie, a partia może w krótkim czasie zostać całkowicie zniszczona. Chrząszcze latają, według metodyki nawet do 3 km. Przenoszą się przez to między partiami i budynkami. Rozwój ustaje przy około 5 stopniach, a w temperaturze 0 stopni owady giną. Dlatego chłodne przechowywanie realnie hamuje problem.
Przy strąkowcu grochowym szkoda powstaje w polu. W magazynie larwa kończy rozwój w tym samym nasieniu. Chrząszcz wychodzi jesienią albo zimuje w nasieniu i wychodzi wiosną, żeby polecieć na plantację. W magazynie nie zasiedla kolejnych nasion, więc porażenie nie przechodzi na sąsiednie partie. Problemem są uszkodzone nasiona, niższa zdolność kiełkowania materiału siewnego, chrząszcze w gotowym produkcie oraz powrót szkodnika na pole z porażonym materiałem siewnym.
Kontrola dostaw fasoli, grochu i innych strączków
Świeżo zasiedlonych nasion nie zobaczysz. Larwa siedzi w środku, a okienko pojawia się dopiero przed przepoczwarczeniem. Oględziny przy przyjęciu wyłapią więc tylko te partie, w których otwory już są. Więcej pokazują dwa proste sprawdziany:
- Próbka w cieple. Metodyka obserwacji strąkowca fasolowego na Platformie Sygnalizacji Agrofagów zaleca przetrzymanie nasion w papierowych torebkach w temperaturze pokojowej, 17 do 25 stopni, i policzenie nasion z larwami, chrząszczami albo otworami między drugim a trzecim tygodniem. Ten sam sposób sprawdza się przy próbce z dostawy.
- Przekrój nasion. Kilkadziesiąt nasion z różnych worków przecina się nożem i ogląda pod lupą. Komora z larwą albo poczwarką jest wtedy widoczna od razu.
Z importowaną ciecierzycą, fasolą mung i innymi strączkami z krajów tropikalnych przyjeżdżają też strąkowce z rodzaju Callosobruchus. Tak jak strąkowiec fasolowy rozmnażają się one w suchych nasionach. Partie z takich kierunków sprawdź próbką w cieple, zanim staną obok reszty zapasu.
Jak zwalczamy
Partię fasoli ze strąkowcem fasolowym gazujemy, zanim chrząszcze przejdą na sąsiednie partie. Mniejsze ilości w workach i na paletach trafiają do komory fumigacyjnej przy siedzibie w Rzezawie. Duże zapasy gazujemy na miejscu w magazynie. Gaz dociera do larw i poczwarek w środku nasion, czego nie zapewni oprysk. Po zabiegu trzeba wyczyścić magazyn z rozsypanych nasion, a partię przechowywać w chłodzie. Chrząszcz, który wleci z zewnątrz, zacznie cykl od nowa. Groch z larwami strąkowca grochowego gazuje się możliwie szybko po zbiorze, zwłaszcza gdy ma być materiałem siewnym albo trafić do zakładu przetwórczego. Dzięki temu larwy giną w nasionach, zanim wyjdą chrząszcze. W polu strąkowca grochowego zwalcza się opryskiem po kwitnieniu. To zabieg ochrony roślin prowadzony przez rolnika, a nie usługa DDD. Opis usług: komory fumigacyjne i fumigacja.
