Najważniejsze w skrócie
- Dezynfekcja, dezynsekcja i deratyzacja mają różne cele: dezynfekcja zwalcza drobnoustroje, dezynsekcja owady i inne stawonogi, a deratyzacja szczury i myszy.
- Ustawa z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi definiuje wyłącznie dezynfekcję. Nie definiuje dezynsekcji ani deratyzacji, choć posługuje się tymi pojęciami.
- Według załącznika V do rozporządzenia (UE) nr 528/2012 rodentycydy należą do grupy 14 produktów biobójczych, a insektycydy do grupy 18.
- O tym, czy zamgławianie zamgławiaczem ULV jest dezynsekcją, czy dezynfekcją, decyduje użyty preparat, a nie urządzenie.
- Zlecenie dezynsekcji i deratyzacji firmie DDD nie przenosi na nią odpowiedzialności zakładu za bezpieczeństwo żywności.
Dezynfekcja dotyczy drobnoustrojów, dezynsekcja owadów, a deratyzacja gryzoni. W Polsce tylko deratyzacja bywa obowiązkowa z mocy uchwały gminy. Dezynfekcja zwalcza drobnoustroje: bakterie, wirusy i grzyby. Dezynsekcja zwalcza owady i inne stawonogi, także roztocze. Deratyzacja zwalcza gryzonie, czyli szczury i myszy. Skrót DDD obejmuje wszystkie trzy zabiegi. Różnią się celem, metodami, preparatami, które wymagają innych dopuszczeń, oraz tym, kto zwykle wykonuje je w zakładzie. Dezynfekcję na co dzień prowadzi personel według planu mycia. Dezynsekcję i deratyzację najczęściej wykonuje firma zewnętrzna według programu ochrony przed szkodnikami.
Jak zapamiętać, co jest czym
Najprościej spojrzeć na rdzeń słowa. Dezynfekcja ma w sobie infekcję, dezynsekcja insekta, a deratyzacja szczura, po francusku i angielsku rat. Polskie nazwy przyszły z francuskiego, gdzie brzmią désinfection, désinsectisation i dératisation. Przedrostek za każdym razem oznacza to samo: usunięcie tego, co kryje się w rdzeniu.
Najczęściej myli się dezynfekcję z dezynsekcją, bo różnią się dwiema literami. W zamówieniu i w protokole ta różnica ma znaczenie. Preparat do dezynfekcji nie zabije karaluchów, a preparat owadobójczy nie zdezynfekuje blatu.
Co mówi o nich prawo
Ustawa z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi definiuje tylko dezynfekcję. To "proces redukcji ilości biologicznych czynników chorobotwórczych przez zastosowanie metod fizycznych i chemicznych" (art. 2 pkt 7). W tym samym artykule są dwa pojęcia, które często się z nią myli. Dekontaminacja to pojęcie szersze: niszczenie czynników chorobotwórczych przez mycie, dezynfekcję i sterylizację (pkt 6). Sterylizacja oznacza zniszczenie wszystkich form zdolnych do namnażania się (pkt 24), więc hali ani magazynu nikt nie sterylizuje, tylko dezynfekuje.
Ustawa nie definiuje dezynsekcji ani deratyzacji, ale używa tych pojęć. Art. 22 ust. 1 pkt 2 zobowiązuje właściciela, posiadacza i zarządcę nieruchomości do zwalczania gryzoni, insektów i szkodników. Art. 33 ust. 2 pkt 2 pozwala państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu nakazać w drodze decyzji dekontaminację, dezynsekcję albo deratyzację nieruchomości lub pomieszczeń. Do tego gminy określają w swoich regulaminach terminy deratyzacji. Piszemy o tym w artykule o obowiązkowej deratyzacji i terminach gminnych.
W zakładzie spożywczym dochodzi rozporządzenie (WE) nr 852/2004. Jego załącznik II wymaga, żeby sprzęt mający kontakt z żywnością był skutecznie czyszczony i w miarę potrzeby dezynfekowany. Osobno wymaga procedur kontroli szkodników. Standardy audytowe też rozdzielają te obszary. Ochronę przed szkodnikami IFS Food 8 opisuje w punkcie 4.13, a BRCGS Food Safety Issue 9 w punkcie 4.14, osobno od mycia i dezynfekcji.
Trzy zabiegi obok siebie
| Cecha | Dezynfekcja | Dezynsekcja | Deratyzacja |
|---|---|---|---|
| Co zwalcza | bakterie, wirusy, grzyby i pleśnie | owady i inne stawonogi: karaluchy, mole, wołki, pluskwy, a także roztocze, np. rozkruszka mącznego | szczury i myszy |
| Typowe metody | przecieranie i oprysk preparatem, zamgławianie, ozon, sucha para | przynęty żelowe, oprysk, zamgławianie, pułapki feromonowe, metoda termiczna, fumigacja | stacje deratyzacyjne z przynętą albo bez trucizny, pułapki, uszczelnianie budynku |
| Grupa produktów biobójczych | środki dezynfekujące (grupy 1 do 5, w obszarze żywności grupa 4) | grupa 18: insektycydy, akarycydy i produkty do zwalczania innych stawonogów | grupa 14: rodentycydy |
| Jak długo działa | w czasie kontaktu; po wyschnięciu nie chroni | zależnie od metody: od chwili zabiegu po tygodnie przy przynętach i monitoringu | program ciągły: stacje sprawdzane przy każdej wizycie |
| Kto zwykle wykonuje w zakładzie | personel według planu mycia; firma zewnętrzna po zdarzeniach | firma DDD według programu, zabiegi po wykryciu | firma DDD według programu i mapy stacji |
| Jaki zapis zostaje | karta mycia i dezynfekcji, protokół zabiegu zewnętrznego | protokół zabiegu, odczyty pułapek, analiza trendów | mapa stacji, protokoły przeglądów, analiza trendów |
Grupy produktowe pochodzą z załącznika V do rozporządzenia (UE) nr 528/2012 w sprawie produktów biobójczych. Numer grupy znajdziesz w pozwoleniu i w Wykazie Produktów Biobójczych. Dzięki temu łatwo sprawdzisz, czy preparat w protokole pasuje do zabiegu, który opisano.
Gdzie te zabiegi się zazębiają
W praktyce jeden zabieg często pociąga za sobą drugi. Po wykryciu gryzoni w strefie produkcji deratyzacja usuwa zwierzęta, ale odchody i mocz zostają na powierzchniach. Dlatego strefę trzeba potem umyć i zdezynfekować. Po zwalczeniu prusaków w kuchni powierzchnie mające kontakt z żywnością myje się przed wznowieniem pracy. Jeśli zamawiasz oba zabiegi u jednej firmy, w protokołach masz ciąg zdarzeń od wykrycia do zamknięcia sprawy.
Zamieszanie powodują też metody, które służą więcej niż jednemu celowi. Zamgławiacz ULV z preparatem owadobójczym wykonuje dezynsekcję, a z preparatem dezynfekującym dezynfekcję. O tym, jaki to zabieg, decyduje preparat, nie maszyna. Podobnie jest z fumigacją. W branży DDD oznacza gazowanie towaru, drewna albo obiektu przeciw owadom, czyli dezynsekcję, jak w naszej usłudze fumigacji. W szpitalach i gabinetach tym samym słowem często nazywa się dezynfekcję pomieszczeń mgłą nadtlenku wodoru. Jeśli w ofercie widzisz "fumigację", sprawdź, przeciw czemu jest skierowana.
Kilka potocznych nazw też trzeba przypisać do właściwego zabiegu. Odgrzybianie to dezynfekcja, bo grzyby są drobnoustrojami. Odpluskwianie to dezynsekcja. Zwalczanie rozkruszka to także dezynsekcja, choć rozkruszek mączny jest roztoczem, a nie owadem.
Przykład: jeden zakład, trzy zabiegi
Przykład ilustracyjny. Pracownik magazynu surowców w piekarni znajduje przy rampie odchody myszy, a w worku mąki z najstarszej dostawy żywe owady. Deratyzacja: technik sprawdza stacje przy rampie, szuka drogi wejścia i zaleca uszczelnienie, a zapis trafia do protokołu z mapą stacji. Dezynsekcja: zasiedloną partię się wycofuje, a strefę magazynu obejmuje zabieg i monitoring feromonowy. Dezynfekcja: po usunięciu odchodów personel myje i dezynfekuje strefę przy rampie według planu mycia albo zamawia zabieg zewnętrzny, jeśli skażenie jest rozległe. Każda z tych trzech rzeczy ma inny dokument, a audytor zapyta o wszystkie.
Kto odpowiada, gdy robi to firma zewnętrzna
Zlecenie dezynsekcji i deratyzacji firmie DDD nie przenosi na nią odpowiedzialności za bezpieczeństwo żywności. Zakład nadal odpowiada przed inspekcją sanitarną i audytorem, a protokoły wykonawcy stają się częścią jego dokumentacji. Tak samo jest z dezynfekcją. Zabieg zewnętrzny po zdarzeniu nie zwalnia z codziennego planu mycia. Jak podzielić obowiązki w umowie, opisujemy w artykule outsourcing DDD a odpowiedzialność zakładu. Wszystkie trzy zabiegi są w naszej ofercie: deratyzacja, dezynsekcja i dezynfekcja pomieszczeń w firmach.
