Najważniejsze w skrócie
- PN-EN 16636 to europejska norma. Opisuje usługę ochrony przed szkodnikami w dwunastu etapach oraz kompetencje personelu firmy DDD.
- Certyfikat PN-EN 16636 nie jest wymagany przez IFS Food ani BRCGS. Jest jednak zewnętrznym dowodem, że firma DDD spełnia warunek kompetentnej organizacji z punktu 4.14.2 BRCGS.
- W systemie CEPA Certified niezależna jednostka certyfikująca audytuje firmę DDD. Numer certyfikatu i okres ważności, najczęściej trzyletni, widzisz w publicznym rejestrze CEPA.
- Rejestr CEPA pokazuje także certyfikaty, które wygasły. Przy sprawdzaniu dostawcy liczy się więc ostatni okres ważności oraz to, czy obejmuje dzień dzisiejszy.
- Certyfikat PN-EN 16636 otrzymuje firma, nie technik. Nie zastępuje on programu zakładu, uprawnień wymaganych przepisami ani oceny dostawcy.
PN-EN 16636 to europejska norma, która opisuje, jak firma DDD ma prowadzić usługę ochrony przed szkodnikami i jakie kompetencje mają mieć jej pracownicy. Obejmuje cały przebieg usługi: od pierwszej rozmowy z klientem i oględzin obiektu, przez ocenę ryzyka i plan, po raport oraz sprawdzenie skuteczności. CEPA Certified to europejski system certyfikacji zgodności z tą normą. Firmę audytuje niezależna jednostka certyfikująca, a wynik trafia do publicznego rejestru na stronie CEPA. Dla zakładu spożywczego certyfikat dostawcy jest dobrowolny. Nie wymagają go ani IFS Food, ani BRCGS. Jest natomiast najprostszym zewnętrznym dowodem, że firma DDD jest kompetentną organizacją, o której mówi BRCGS w punkcie 4.14.2. Poniżej znajdziesz wyjaśnienie, co zawiera norma, czym różni się deklaracja od certyfikatu, jak sprawdzić certyfikat w pięć minut i czego nawet ważny certyfikat nie załatwi.
Skąd się wzięła norma i czego dotyczy
Normę EN 16636:2015 "Pest management services. Requirements and competences" przyjął Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN) w 2015 roku. Polski Komitet Normalizacyjny wprowadził ją jako PN-EN 16636:2015-03 "Usługi ochrony przed szkodnikami. Wymagania i kompetencje". Polska wersja językowa ukazała się w 2017 roku. Prace nad normą sponsorowała CEPA, europejska konfederacja krajowych stowarzyszeń branży ochrony przed szkodnikami.
Norma dotyczy firm, które oceniają obiekt, zalecają działania i wykonują zabiegi. Nie obejmuje ochrony upraw polowych ani rutynowego sprzątania i dezynfekcji w ramach umów na sprzątanie. Jej podstawą jest zintegrowana ochrona przed szkodnikami w rozumieniu Światowej Organizacji Zdrowia. Chodzi o łączenie zmian w otoczeniu, metod biologicznych, fizycznych i chemicznych.
Dwanaście etapów usługi i co z nich możesz zobaczyć
Rozdział 5 normy opisuje przebieg usługi w dwunastu krokach. Lewa kolumna zawiera nazwy etapów ze spisu treści normy. Prawa kolumna to nasza propozycja, o co możesz poprosić dostawcę. Nie jest to cytat z normy.
| Etap w PN-EN 16636 | O co możesz poprosić dostawcę |
|---|---|
| 5.1 Kontakt z klientem | zapis potrzeb: rodzaj obiektu, problem, wymagania audytu |
| 5.2 Oględziny i ocena obiektu | raport z przeglądu przed ofertą |
| 5.3 Ocena zasiedlenia, rozpoznanie szkodnika, analiza przyczyny źródłowej | nazwę gatunku zamiast "robactwa" i wskazanie, skąd bierze się problem |
| 5.4 Ocena ryzyka dla klienta i obiektu | uzasadnienie metod i częstotliwości wizyt |
| 5.5 Określenie ram prawnych | informację, jakie przepisy i pozwolenia dotyczą zabiegu oraz preparatów |
| 5.6 Plan ochrony przed szkodnikami | plan z mapą urządzeń |
| 5.7 Formalna propozycja dla klienta | ofertę z zakresem, nie samą kwotą |
| 5.8 Wykonanie uzgodnionej usługi | harmonogram wizyt zgodny z ofertą |
| 5.9 Gospodarka odpadami | opis postępowania z padłymi gryzoniami, zużytymi przynętami i opakowaniami |
| 5.10 Zapis wewnętrzny, raport z usługi i zalecenia | protokół z zaleceniami dla zakładu |
| 5.11 Potwierdzenie skuteczności | zapis kontroli po zabiegu i jej wyniku |
| 5.12 Monitoring | urządzenia monitorujące i analizę ich wyników |
Rozdział 6 dotyczy kompetencji pracowników, zarządzania sprzętem, zakupu i stosowania pestycydów, dokumentacji oraz ubezpieczenia. Rozdział 7 opisuje podwykonawstwo. Wymagane kompetencje personelu znajdziesz w normatywnym załączniku A. Załącznik D to lista kontrolna dotycząca środowiska.
Gdzie norma spotyka się z BRCGS i IFS
Norma opisuje pracę dostawcy, a standardy żywnościowe określają wymagania wobec zakładu. W kilku miejscach dotyczą jednak tych samych obszarów. Dostawca, który przechodzi przez etapy normy, daje ci dowody do tych punktów:
- oględziny i ocena ryzyka (5.2 i 5.4) odpowiadają programowi opartemu na analizie ryzyka z IFS 4.13.2 oraz częstotliwości kontroli z BRCGS 4.14.2,
- plan ochrony (5.6) to podstawa planu zakładu z rozmieszczeniem urządzeń, którego wymaga BRCGS 4.14.4,
- raport z zaleceniami (5.10) to zapis, na którego podstawie zakład wykonuje zalecenia w terminie, jak wymaga BRCGS 4.14.9,
- potwierdzenie skuteczności i monitoring (5.11 i 5.12) dostarczają danych do analizy trendów z IFS 4.13.7 i BRCGS 4.14.11,
- kompetencje personelu (rozdział 6 i załącznik A) to argument, że wykonawca jest kompetentną organizacją w rozumieniu BRCGS 4.14.2.
Deklaracja zgodności a certyfikat
Normę może kupić i przeczytać każdy. Samo zdanie "pracujemy zgodnie z PN-EN 16636" niczego jeszcze nie dowodzi. Dowodem jest certyfikat wydany po audycie przez niezależną jednostkę. W Europie służy do tego system CEPA Certified. CEPA jest jego właścicielem i pilnuje jednolitych zasad. Audyty prowadzą zewnętrzne jednostki certyfikujące w poszczególnych krajach. Listę jednostek uznanych w systemie, także tych działających w Polsce, CEPA publikuje na swojej stronie.
W publicznym rejestrze przy każdej certyfikowanej firmie widzisz numer certyfikatu, rodzaj audytu (pierwszy, nadzoru albo ponowny) i okres ważności, najczęściej trzyletni. We wrześniu 2026 roku rejestr zawierał kilkadziesiąt wpisów z Polski. Część dotyczyła certyfikatów, które już wygasły.
Jak sprawdzić certyfikat dostawcy w pięć minut
- Poproś o skan certyfikatu. Powinien zawierać nazwę i adres firmy, numer, nazwę jednostki certyfikującej, datę wydania i datę ważności.
- Otwórz rejestr certyfikowanych firm CEPA i wyszukaj firmę po nazwie.
- Porównaj numer. W rejestrze pierwsze trzy cyfry oznaczają kod jednostki certyfikującej, dalej jest kod kraju (dla Polski POL) i numer firmy.
- Sprawdź daty. Rejestr pokazuje także certyfikaty, które wygasły, więc sam wpis nie oznacza, że certyfikat jest ważny. Liczy się ostatni okres oraz to, czy obejmuje dzień dzisiejszy.
- Porównaj nazwę i adres z danymi w KRS albo CEIDG. Certyfikat ma spółka, nie marka, pod którą firma występuje w ofercie.
- Zapytaj, kiedy odbył się ostatni audyt i jakie niezgodności zamknięto. Firma z działającym systemem odpowie bez kłopotu.
Przykład ilustracyjny: dostawca pokazuje certyfikat ważny do końca 2024 roku, a w rejestrze przy jego nazwie widzisz tylko ten okres. Firma nie przeszła audytu ponownego albo do niego nie przystąpiła. Nie musi to dyskwalifikować wykonawcy, ale w ocenie dostawcy nie możesz już powoływać się na ten certyfikat.
Czego certyfikat nie załatwi
- Nie mówi, kto przyjedzie do twojego zakładu. Certyfikat otrzymuje firma, nie technik.
- Nie zastępuje twojego programu. Za plan, mapę i wykonanie zaleceń nadal odpowiada zakład, o czym IFS Food mówi w punkcie 4.13.3. Szerzej opisujemy to w artykule outsourcing DDD a odpowiedzialność zakładu.
- Nie zastępuje uprawnień wymaganych przepisami. Do fumigacji potrzebne jest zaświadczenie o ukończeniu szkolenia z fumigacji (co jest ważne, opisujemy w artykule szkolenie z fumigacji), a preparaty muszą mieć pozwolenie na obrót produktem biobójczym.
- Nie zastępuje oceny dostawcy. BRCGS w punkcie 3.5.3.1 wymaga procedury zatwierdzania i monitorowania dostawców usług, w tym zwalczania szkodników. Certyfikat jest jednym z dowodów w tej ocenie.
Jak korzystać z normy, gdy dostawca nie ma certyfikatu
Istnieją dobre firmy bez certyfikatu, zwłaszcza wśród mniejszych wykonawców. W takiej sytuacji możesz potraktować normę jak listę kontrolną. W zapytaniu ofertowym poproś o raport z oględzin, ocenę ryzyka, plan z mapą, przykładowy protokół z zaleceniami i opis sprawdzania skuteczności. To dowody etapów z tabeli powyżej. Te same dokumenty przydadzą ci się przy okresowej ocenie wykonawcy, której wymaga BRCGS w punkcie 3.5.3.3. Jeśli firma pokaże komplet, pracuje zgodnie z logiką normy. Jeśli nie potrafi pokazać raportu z przeglądu ani oceny ryzyka, to sygnał ważniejszy niż brak certyfikatu.
Dokumenty i uprawnienia, które MIXTUM pokazuje klientom przed umową, opisujemy na stronie certyfikaty i uprawnienia.
