Obrzeżek gołębi: kleszcz, który zostaje po gołębiach

Obrzeżek gołębi to kleszcz miękki długości 4 do 10 mm. Jest płaski, owalny, szarobrązowy i nie ma twardej tarczki na grzbiecie. Brzeg jego ciała wygląda, jakby był odwinięty do góry. Stąd łacińska nazwa reflexus. Żyje w gniazdach gołębi i w szczelinach obok nich, żeruje nocą, a bez pokarmu wytrzymuje kilka lat. Problem zaczyna się wtedy, gdy gołębie znikają z budynku. Głodne obrzeżki schodzą do mieszkań, biur i hal, gdzie gryzą ludzi. Dlatego same siatki i kolce na gzymsach nie rozwiązują sprawy, a czasem ją wywołują.

Jak wygląda obrzeżek gołębi

Głodny osobnik jest płaski jak nasionko i ma 4 do 6 mm. Po nassaniu krwi grubieje i dorasta do 10 mm. Ma miękką, pomarszczoną skórę z drobnym wzorem. Nie ma błyszczącej tarczki, którą mają kleszcze twarde spotykane w lesie. Aparat gębowy jest schowany pod ciałem, więc od góry nie widzisz głowy. Osiem odnóży wyrasta z przedniej części ciała. Larwy są mniejsze, jaśniejsze i mają sześć odnóży. Nimfy wyglądają jak małe dorosłe osobniki.

W dzień obrzeżek siedzi w szczelinie. Najczęściej zobaczysz go wieczorem albo nad ranem na ścianie, suficie, pościeli albo w rogu okna. Przy ukąszeniu nie zostaje długo na skórze. Pije krew od kilkunastu minut do około godziny i wraca do kryjówki.

Gdzie się chowa

Chowa się tam, gdzie gołębie gniazdują albo nocują, oraz w promieniu kilku metrów od takich miejsc:

• w gniazdach na strychach, pod dachówką i za obróbkami blacharskimi,
• w szczelinach elewacji, pod parapetami, we wnękach okiennych i w otworach wentylacyjnych,
• w stropach, za boazerią, w skrzynkach rolet, pod podłogą poddasza,
• na belkach i w konstrukcji hal, gdzie gołębie siadają na noc,
• w opuszczonych lokalach, klatkach schodowych i na balkonach z gniazdem.

W jednym gnieździe może żyć kilka tysięcy obrzeżków. Kryją się w najgłębszych szczelinach, dlatego oprysk wykonany tylko po wierzchu do nich nie dociera. Najczęściej spotkasz je w kamienicach, kościołach, starych budynkach użyteczności publicznej i w halach magazynowych, w których ptaki są pod dachem.

Ile żyje i jak długo wytrzymuje bez pokarmu

Cały rozwój, od jaja przez larwę i kilka stadiów nimfy do dorosłego osobnika, trwa kilka lat. Dorosły obrzeżek wytrzymuje bez pokarmu 5 lat i więcej, nimfy ponad 3 lata, larwy około roku. Każde stadium pije krew tylko raz albo kilka razy, zawsze nocą. Między posiłkami może czekać miesiącami. Z tego wynika kluczowa zasada zwalczania: usunięcie gołębi nie zagłodzi obrzeżków. Będą czekać na żywiciela latami i znajdą go w budynku, czyli ciebie, twoich lokatorów albo pracowników.

Jak gryzie i jakie są reakcje

Obrzeżek gryzie w nocy, gdy śpisz. Jego ślina znieczula, więc nie czujesz samego ukąszenia. Ból, swędzenie i obrzęk pojawiają się po kilku godzinach, gdy kleszcz jest już z powrotem w szczelinie. Ślad ma postać czerwonej, twardej grudki, często na odsłoniętej skórze. Utrzymuje się kilka dni. Ukąszenia powtarzają się noc po nocy, zwykle w tym samym pokoju.

U części osób rozwija się uczulenie. Wtedy po kolejnych ukąszeniach pojawia się pokrzywka na całym ciele, duszność albo napad astmy, a w skrajnych przypadkach wstrząs anafilaktyczny. Badanie mieszkańców budynków z gołębiami na Górnym Śląsku, opisane przez dermatologa Radosława Śpiewaka i współautorów, wykazało u osób z objawami zarówno reakcje miejscowe, jak i uogólnione. Autorzy przypominają też o opisanym w literaturze przypadku śmiertelnego wstrząsu po ukąszeniu. Przy silnej reakcji, zwłaszcza duszności, idź do lekarza i powiedz, że w budynku są obrzeżki. Lekarze rzadko o nie pytają.

Dlaczego to problem dla zarządcy i dla magazynu

Jako zarządca zwykle dowiadujesz się o obrzeżkach późno. Lokatorzy skarżą się na ukąszenia, podejrzewają pluskwy, a przyczyna siedzi na strychu piętro wyżej. Najczęstszy scenariusz to remont dachu albo elewacji. Wykonawca usuwa gniazda, zakłada siatki, gołębie odlatują, a tydzień później obrzeżki są w mieszkaniach na najwyższym piętrze. Drugi scenariusz to lokal po zmarłym albo długo pusty, w którym gołębie miały dostęp do środka.

W hali magazynowej gołębie nocują na dźwigarach i w konstrukcji dachu. Obrzeżki siedzą tam razem z nimi. Gdy zaczynasz zabezpieczać halę albo czyścić konstrukcję z odchodów, spadają na regały i na ludzi. Do tego dochodzi problem z odchodami, który audytor w zakładzie spożywczym i tak wskaże. Program ochrony przed ptakami w hali musi więc uwzględniać obrzeżki, zanim ktokolwiek dotknie gniazd.

W jakiej kolejności zwalczać

1. Inspekcja. Znajdujemy gniazda, miejsca nocowania i szczeliny w promieniu kilku metrów od nich. Bez tego zabieg obejmuje tylko to, co widać.
2. Dezynsekcja kryjówek. Zabieg obejmuje gniazda, strych, stropy, szczeliny elewacji i wnętrza, do których obrzeżki już zeszły. Preparat musi dotrzeć w głąb szczelin, dlatego stosuje się metody, które tam wnikają, a nie sam oprysk powierzchni. Zabieg zwykle trzeba powtórzyć, bo z jaj wylęgają się kolejne larwy, a część osobników przetrwa pierwszą turę w najgłębszych zakamarkach.
3. Usunięcie gniazd i odchodów. Robi się to dopiero po dezynsekcji, w rękawicach i masce, bo suche odchody gołębi pylą i mogą przenosić drobnoustroje. Odpady pakuje się szczelnie.
4. Zabezpieczenie budynku. Siatki, kolce i uszczelnienie otworów mają zatrzymać powrót gołębi. Ten etap wykonuje się razem z dezynsekcją albo zaraz po niej.
5. Kontrola po kilku tygodniach i po roku, bo obrzeżki potrafią czekać.

Kolejność ma znaczenie z jednego powodu. Gdy najpierw odetniesz gołębie, odcinasz obrzeżkom pokarm i zmuszasz je do wędrówki w głąb budynku. Gdy najpierw je zwalczysz, a potem zamkniesz ptakom dostęp, nie mają ani pokarmu, ani drogi ucieczki.

Co robi MIXTUM

Prowadzimy oględziny budynku, dezynsekcję gniazd, strychów i szczelin oraz zabezpieczamy hale, elewacje i dachy przed ptakami. Jako zarządca masz jednego wykonawcę i jeden protokół. W protokole widzisz, co zrobiono na strychu i kiedy wrócić z kontrolą. Zakres zabiegów dezynsekcyjnych opisujemy na stronie dezynsekcji, a program dla hal na stronie o magazynach i logistyce.