Trojszyk ulec i gryzący: szkodnik mąki i przetworów

Trojszyk to rudobrązowy, spłaszczony chrząszcz o wydłużonym ciele, długości 3 do 4 mm. Zwykle biega po mące, zamiast latać. Pod tą nazwą kryją się dwa gatunki: trojszyk ulec (Tribolium confusum) i trojszyk gryzący (Tribolium castaneum). Dla młyna, piekarni i mieszalni pasz ta różnica ma znaczenie praktyczne. Gryzący lata i wchodzi z zewnątrz, a ulec prawie nie lata i przenosi się z surowcem. Oba gatunki wydzielają chinony, które nadają mące szarawy albo różowawy odcień oraz ostry, nieprzyjemny zapach.

Jak wygląda i jak odróżnić oba gatunki

Z bliska trojszyki wyglądają niemal tak samo: są rude, błyszczące, mają podłużne rowki na pokrywach i czułki krótsze od połowy ciała. Różnicę widać w czułkach. U trojszyka gryzącego trzy ostatnie człony tworzą wyraźną, nagle rozszerzoną buławkę. U trojszyka ulca czułki rozszerzają się stopniowo, a niewyraźna buławka obejmuje cztery do pięciu członów. Druga różnica to lot. Gryzący lata, zwłaszcza w upał, i ciągnie do światła. Ulec lata bardzo słabo albo wcale. Trzecia różnica to temperatura. Gryzący woli cieplejsze miejsca, a w chłodnym magazynie rozwija się wolniej niż ulec.

Larwa jest żółtawobiała, smukła, osiąga 6 do 7 mm i ma dwa krótkie wyrostki na końcu ciała. Samica składa kilkaset jaj w ciągu życia, po kilka dziennie, bezpośrednio do mąki. Jaja są lepkie i obklejone pyłem, więc ich nie widać. Rozwój od jaja do chrząszcza trwa około 4 do 5 tygodni w 30 stopniach i dwa do trzech miesięcy w 20 stopniach. Poniżej około 20 stopni rozwój prawie ustaje. Dorosłe osobniki żyją długo: rok, często dwa albo dłużej. Przez cały ten czas składają jaja. Dlatego w ogrzewanym młynie trojszyk ma 4 do 6 pokoleń rocznie i nie znika sam.

Gdzie występuje i co zjada

Trojszyk jest szkodnikiem wtórnym. Nie potrafi zasiedlić zdrowego, całego ziarna. Żeruje w tym, co jest już rozdrobnione albo uszkodzone: mące, kaszach, otrębach, płatkach, paszach, mieszankach, przyprawach, suszonych owocach, orzechach, kakao i karmie dla zwierząt. W młynie i piekarni siedzi tam, gdzie zalega mąka: w martwych strefach przenośników ślimakowych i kubełkowych, w mieszaczach, pod sitami odsiewaczy, w silosach mąki, w szczelinach podłogi, w otworach konstrukcji oraz w worku, który stoi w kącie od pół roku. Do zakładu trafia z dostawą, na przykład z workami mąki, otrębami albo przyprawami. Trojszyk gryzący w ciepłe wieczory wchodzi także z zewnątrz.

Jak rozpoznać ślady

• Dorosłe chrząszcze biegają po powierzchni mąki, na przesiewaczu, w rogach worków i w spoinach regałów. Po potrząśnięciu workiem wychodzą na wierzch.
• Zapach jest ostry, chemiczny, opisywany jako stęchły. Powodują go chinony wydzielane przez chrząszcze. Mąka zasiedlona przez trojszyka ma taki zapach nawet po odsianiu owadów.
• Mąka przebarwia się na szaro lub różowo i zbryla w wilgotnych miejscach.
• Larwy, wylinki i poczwarki znajdują się w pyle pod maszynami oraz w resztkach mąki w martwych strefach linii.
• Trojszyk gryzący pojawia się w pułapkach świetlnych i na parapetach latem, kiedy wlatuje z zewnątrz.

Jakie szkody powoduje

Ubytek masy jest mały. Trojszyk psuje mąkę jakościowo. Zapach i barwa dyskwalifikują partię, a ciasto z takiej mąki gorzej rośnie i ma obcy smak. Dochodzą do tego fragmenty owadów w produkcie gotowym, widoczne w badaniach laboratoryjnych i zgłaszane w reklamacjach. W mieszalni pasz trojszyk obniża wartość paszy i przez wspólne maszyny przenosi się na kolejne partie.

Dlaczego to problem w zakładzie

Trojszyk jest gatunkiem, którego audytor w młynie i piekarni spodziewa się w raportach z monitoringu. Najważniejsze pytanie brzmi: gdzie znajduje się ognisko. Chrząszcze w produkcie gotowym prawie zawsze pochodzą z wnętrza linii, a nie z magazynu surowca. Fumigacja partii nie pomoże, jeśli ognisko zostaje w przenośniku. Dlatego program dla młyna opiera się głównie na czyszczeniu i inspekcji maszyn, a dopiero potem na zabiegu.

Jak zwalczamy

Zaczynamy od mapy linii. Sprawdzamy, gdzie zalega mąka, gdzie są martwe strefy i które elementy można otworzyć. Czyszczenie mechaniczne martwych stref, odkurzanie konstrukcji i usunięcie zalegających worków usuwa większość populacji, bo trojszyk żyje w resztkach. Zasiedlone partie mąki, otrąb i pasz gazujemy w komorze fumigacyjnej w Rzezawie albo, przy dużych ilościach, na miejscu. Fumigację całego młyna wykonujemy w czasie przestoju, po uszczelnieniu obiektu. Wtedy gaz dociera do wnętrza maszyn i silosów mąki. W części zakładów alternatywą jest obróbka termiczna pomieszczeń: kilkanaście godzin w około 50 do 55 stopniach zabija wszystkie stadia w szczelinach, bez preparatów. Potem zostaje monitoring pułapkami feromonowymi, rozstawionymi przy maszynach i w magazynie mąki, a nie przy bramach, oraz przegląd linii w stałym rytmie. Opis usług: dezynsekcja i komory fumigacyjne; program dla młyna i piekarni na stronie przemysł spożywczy.