Mól spożywczy: omacnica czy mklik i jak je odróżnić

"Mól spożywczy" to potoczna nazwa kilku gatunków małych motyli, których gąsienice żerują w suchej żywności. W polskich magazynach i zakładach najczęściej chodzi o omacnicę spichrzankę i mklika mącznego, rzadziej o mklika próchniczka i mklika daktylowca, a w samym ziarnie o skośnika zbożowiaczka i mola ziarniaka. Ustal gatunek przed zwalczaniem. Od tego zależy, gdzie szukasz źródła, czy gąsienice są na produkcie, czy wewnątrz ziarna, oraz czy standardowa pułapka feromonowa w ogóle je pokaże. Mole ubraniowe to osobna grupa i nie żerują w żywności.

Które motyle nazywa się molami spożywczymi

Gatunek	Rozpiętość skrzydeł	Przednie skrzydło	Gdzie żerują gąsienice
Omacnica spichrzanka (Plodia interpunctella)	14 do 20 mm	dwubarwne: jasna nasada, reszta miedzianobrązowa z połyskiem	susz owocowy, orzechy, bakalie, przyprawy, kakao, karma
Mklik mączny (Ephestia kuehniella)	20 do 25 mm	szare, z ciemnymi zygzakowatymi przepaskami	mąka, otręby, kasze, płatki; młyny i piekarnie
Mklik próchniczek (Ephestia elutella)	16 do 22 mm	szare do brunatnoszarych, z jaśniejszymi falistymi przepaskami	kakao i czekolada, tytoń, ziarno, kasze, pieczywo, papryka, orzechy
Mklik daktylowiec (Cadra cautella)	14 do 22 mm	przeważnie jasnobrązowe	suszone owoce, orzechy, zboża, wyroby czekoladowe; głównie w towarze z cieplejszych krajów
Skośnik zbożowiaczek (Sitotroga cerealella)	10 do 17 mm	wąskie, zaostrzone, szarożółte; tylne skrzydło z długą strzępiną	wnętrze całego ziarna pszenicy, kukurydzy, żyta, jęczmienia
Mól ziarniak (Nemapogon granella)	9 do 14 mm	srebrzyste z ciemnymi plamkami, głowa biała	ziarno i przetwory zbożowe, sklejane przędzą w grudki

Jak je odróżnić w praktyce

Złap motyla do pojemnika albo zdejmij go z lepu. Obejrzyj go pod lupą przy dziennym świetle. Dwubarwne skrzydło z miedzianym połyskiem oznacza omacnicę. Szary motyl z ciemnymi zygzakami, wyraźnie większy od omacnicy, to najpewniej mklik mączny, zwłaszcza w młynie i przy mące. Mklik próchniczek i mklik daktylowiec są podobne do siebie oraz do mklika mącznego. Pewne oznaczenie wymaga preparatu w laboratorium entomologicznym. Mały, wąski motyl ze strzępiną na tylnych skrzydłach, który podrywa się z pryzmy zboża, to skośnik.

Dla zwalczania ważniejsze od wyglądu skrzydeł jest miejsce życia gąsienicy. U omacnicy i mklików gąsienica żeruje na powierzchni i między cząstkami produktu. Przędzie oprzędy i zostawia widoczne ślady. U skośnika rozwija się wewnątrz pojedynczego ziarniaka i przez cały rozwój jej nie widać, podobnie jak larw wołka zbożowego. Mól ziarniak jest przypadkiem pośrednim. Jego gąsienice wgryzają się w ziarna, a przy tym sklejają je przędzą w grudki, które przy silnym zasiedleniu dochodzą do kilku centymetrów średnicy.

Mól spożywczy a mól ubraniowy

Mól ubraniowy, czyli mól włosienniczek (Tineola bisselliella), jest jednolicie złocisty i nie ma rysunku na skrzydłach. Jego gąsienice jedzą wełnę, futra, pióra i skórę, czyli materiały zwierzęce. Nie rozwijają się w mące, kaszy ani orzechach. Motyl z dwubarwnymi skrzydłami w szafie z ubraniami to omacnica, która przyleciała ze spiżarni. Złocisty motyl w magazynie żywności oznacza, że obok są tkaniny, filc albo materiały z wełny.

Pułapka feromonowa pokaże trend, a nie gatunek

Omacnica, mklik mączny, mklik próchniczek i mklik daktylowiec używają tego samego głównego składnika feromonu płciowego, w literaturze oznaczanego skrótem ZETA. Standardowa pułapka "na mole spożywcze" wabi więc samce wszystkich tych gatunków naraz. Liczba motyli na lepie pokazuje, czy problem rośnie i w której części magazynu. Nie mówi jednak, z którym gatunkiem masz do czynienia. Do tego trzeba obejrzeć motyle. Skośnik zbożowiaczek reaguje na inny feromon, więc w tej pułapce go nie zobaczysz, nawet jeśli żeruje w zbożu obok. Przy magazynie ziarna potrzebujesz osobnych pułapek na skośnika i regularnych próbek samego ziarna.

Gdzie szukać gniazda, czyli zasiedlonej partii

Mole spożywcze nie budują gniazda w dosłownym sensie. Gniazdem jest partia produktu, w której żerują gąsienice: z przędzą, sklejonymi grudkami, odchodami i wylinkami. Gąsienice po zakończeniu żerowania opuszczają produkt. Wędrują po regałach, ścianach i suficie, żeby przepoczwarczyć się w szczelinie. Dlatego kokony na ścianie nie wskazują źródła. W magazynie szybciej znajdziesz źródło, jeśli:

• rozstawisz pułapki w siatce i porównasz odłowy tydzień po tygodniu: najwyższe wskażą rejon źródła;
• zaczniesz od najstarszych dostaw, zwrotów, towaru z uszkodzonym opakowaniem i resztek rozsypanych pod regałami;
• w rejonie najwyższych odłowów otworzysz opakowania zbiorcze i obejrzysz narożniki worków, zgrzewy oraz dno kartonów;
• przejrzysz produkty, które rzadko rotują: karmę, pokarm dla ptaków, przyprawy w dużych opakowaniach, próbki archiwalne.

Co łączy zwalczanie, a co je różni

Wspólne jest to, że szkodzą wyłącznie gąsienice. Motyl żyje krótko, więc zwalczanie motyli w powietrzu nie rozwiązuje problemu. Liczy się partia z jajami i gąsienicami oraz miejsca, w których gąsienice się przepoczwarczają. Zasiedloną partię trzeba wycofać albo zgazować, bo gaz dociera do jaj w środku opakowania zbiorczego. Oprysk tego nie zrobi. Magazyn trzeba wyczyścić z resztek i kokonów. Chłodzenie spowalnia wszystkie te gatunki. Poniżej około 10 do 15 stopni, zależnie od gatunku, samice przestają składać jaja, a rozwój zamiera.

Różnice wynikają z miejsca życia gąsienicy. Omacnicę, mklika próchniczka i mklika daktylowca zwalcza się w produkcie i w budynku: partia trafia do komory albo do utylizacji, a następnie prowadzisz czyszczenie i monitoring. Skośnik i mól ziarniak siedzą w masie ziarna. Przy zasiedlonym zbiorze w silosie albo w magazynie płaskim potrzebna jest fumigacja całej masy na miejscu. Mklik mączny w młynie żyje głównie w maszynach, a nie w samym magazynie mąki, dlatego ma osobną stronę. Mniejsze partie produktów gazujemy w komorze fumigacyjnej przy siedzibie w Rzezawie, a zboże i duże ilości towaru na miejscu w ramach fumigacji.